Το έργο στο πρώην αεροδρόμιο του Ελληνικού ξεκίνησε με μεγάλες υποσχέσεις και ευοίωνες εξαγγελίες. Από πολύ πριν το ξεπούλημα της έκτασης στη Lamda Development, οι διαδοχικές πολιτικές ηγεσίες της χώρας παρουσίαζαν ένα όραμα για έναν πνεύμονα πρασίνου που θα καταλάμβανε το μεγαλύτερο τμήμα της έκτασης, θα αποτελούσε το μεγαλύτερο παραθαλάσσιο πάρκο της Ευρώπης, και θα περιλάμβανε δομές αθλητισμού, περιπάτου και πολιτισμού με ελεύθερη πρόσβαση για όλους τους πολίτες του λεκανοπεδίου. Προβλεπόταν η αποκατάσταση και αναβάθμιση του παραλιακού μετώπου με δημιουργία κοινόχρηστων χώρων και ήπιων δραστηριοτήτων, ενώ οι εμπορικές χρήσεις χαμηλής όχλησης θα προσαρμόζονταν στον χαρακτήρα της περιοχής και θα εντάσσονταν στον υπάρχοντα αστικό ιστό με οργανικό τρόπο. Τα λόγια αυτά συνοδεύτηκαν από δεσμεύσεις για τη δημιουργία χιλιάδων νέων θέσεων εργασίας που θα αναβάθμιζαν το βιοτικό επίπεδο των πολιτών και ιδιαίτερα αυτών που κατοικούν στις γειτονικές περιοχές των νοτίων προαστίων.
Οι κυβερνήσεις, τόσο της Νέας Δημοκρατίας όσο και του ΣΥΡΙΖΑ, παρουσίαζαν το έργο ως «ανάπτυξη με επίκεντρο τον πολίτη» και «ιστορική ευκαιρία για την πόλη», αναφερόμενες στη δημιουργία ενός πάρκου που θα εξασφάλιζε έναν απαραίτητο για το λεκανοπέδιο φυσικό χώρο και πνεύμονα πρασίνου. Επιπλέον, η ευκαιρία για ιδιωτικές επενδύσεις διαφημίστηκε ως μοχλός αναπτυξιακής ώθησης της ελληνικής οικονομίας που θα επανατοποθετούσε την Ελλάδα στον παγκόσμιο επενδυτικό και τουριστικό χάρτη, ενσωματώνοντας τις πιο σύγχρονες τεχνολογίες και αρχές αστικού σχεδιασμού και αρχιτεκτονικής.
Στην πράξη οι αποφάσεις τους προώθησαν την εμπορευματοποίηση και την ιδιωτικοποίηση της δημόσιας γης. Οι υποσχέσεις για αναψυχή, φυσικό περιβάλλον και κοινόχρηστους χώρους συχνά μοιάζουν να εξανεμίζονται μπροστά στην αναπόφευκτη μαζική είσοδο εμπορικών δραστηριοτήτων και κατοικιών υψηλού εισοδήματος που ήδη βρίσκονται στο στάδιο της ανοικοδόμησης και έχουν κυριολεκτικά καταπνίξει τις γύρω περιοχές με μπετό και σκόνη που καλύπτει τον οπτικό ορίζοντα προς όλες τις πλευρές. Το πρότζεκτ του Ελληνικού αποτελεί πλέον μια ιδιωτική επένδυση και στη θέση ενός πραγματικά ελεύθερου πάρκου ανεγείρονται ουρανοξύστες, εμπορικά κέντρα, καζίνο, ξενοδοχεία και μαρίνα, που δεν έχουν καμία σχέση με το ανοικτό πράσινο που υπόσχονταν οι εξαγγελίες και αποτελούν κάθε άλλο παρά οργανικό κομμάτι της γειτονιάς μας αλλά και ευρύτερα της πόλης της Αθήνας.
Καθώς η Αθήνα θεωρείται μία από τις πιο "τσιμεντένιες" πρωτεύουσες της Ευρώπης, με εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά πράσινου (περίπου 1τμ ανά κάτοικο ενώ οι συστάσεις του ΠΟΥ υποδεικνύουν ελάχιστο 9τμ ανά κάτοικο), έχει ανάγκη από έναν χώρο όπως το Ελληνικό που μας υποσχέθηκαν. Έναν χώρο πρασίνου, πολιτισμού και ζωής που να είναι ανοιχτός σε όλους — για περπάτημα, άθληση, παιχνίδι και καθημερινές στιγμές, όχι για περιορισμένη πρόσβαση πίσω από εμπορικές βιτρίνες και πύλες ιδιωτικών εγκαταστάσεων. Το Ελληνικό θα έπρεπε να είναι ένας πνεύμονας ζωής για όλους τους κατοίκους της πόλης και όχι ένα σύμβολο της απόστασης ανάμεσα στις υποσχέσεις και την πραγματικότητα. Κάθε μέτρο δημόσιου χώρου που χάνεται είναι απώλεια για όλους μας που πρέπει να μας αφυπνίσει.
Το έργο αυτό δεν ήταν ανάγκη να έχει ξεκινήσει για να διαπιστώσει κανείς πως οι απώλειες που θα αφήσει πίσω του θα είναι σημαντικές για τους κατοίκους των νοτίων προαστίων. Σε μια χώρα που οι δημόσιοι αθλητικοί χώροι όλο και λιγοστεύουν η απώλεια του Αγίου Κοσμά είναι τερατώδης. Δεν υπάρχει κάτοικος των Νοτίων Προαστίων που να μην έχει επισκεφτεί τον Άγιο Κοσμά, είτε για τις αθλητικές του εγκαταστάσεις, είτε για την παραλία του. Μια παραλία η οποία θα «κοντύνει» κατά 140 μ. στο μήκος της γιατί θα την πλακώσουν τα κτήρια και το τσιμέντο. Όσο και να προσπαθούν να μας καθησυχάσουν πως οι εγκαταστάσεις αυτές θα “αναπληρωθούν” γνωρίζουμε πολύ καλά πως η βιτρίνα που ετοιμάζουν δεν έχει στόχο την βελτίωση του βιοτικού μας επιπέδου. Σε περιβαλλοντικό επίπεδο, είμαστε βέβαιοι πως η κακόγουστη αισθητική των καζίνο και των ουρανοξυστών στις γειτονιές μας δε θα φέρουν σε καμία περίπτωση πίσω το πράσινο του Αγίου Κοσμά, το οποίο και πάλι δεν ήταν αρκετό για μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που παρακαλάει να αναπνεύσει. Θέλουμε να αθλούμαστε σε δημόσιους, ανοιχτούς και πράσινους χώρους και όχι δίπλα σε καζίνο και εμπορικά κέντρα.
Οι πρώτες συνέπειες των εργοταξίων και της λεγόμενης "ανάπτυξης" έγιναν άμεσα αντιληπτές. Οι γειτονιές μας μετατράπηκαν σε ένα γιγάντιο εργοτάξιο που η σκόνη και η ηχορύπανση τις κατακλύζουν ανεξέλεγκτα. Τα εργατικά ατυχήματα/δυστυχήματα που έχουν συμβεί στο έργο ήταν θέμα χρόνου καθώς οι συνθήκες εργασίας που εφαρμόζονται στο έργο είναι τουλάχιστον ανεπαρκείς. Επιπλέον, οι οικονομικές επιπτώσεις που έχει φέρει το έργο του Ελληνικού στις γειτονιές μας είναι προφανείς, καθώς ακούμε συνεχώς από συμπολίτες μας που το ενοίκιο τους αυξάνεται ανεξέλεγκτα. Ήδη το τελευταίο χρονικό διάστημα έχουμε κληθεί να αντισταθούμε σε αρκετές εξώσεις συμπολιτών μας που θέλησαν να τους πετάξουν έξω από τα σπίτια τους. Η Ριβιέρα που ονειρεύονται δε μας χωράει όλους και μόνο η αλληλεγγύη μας μπορεί να μας βοηθήσει να τους αντισταθούμε. Ένα τέτοιο έργο έρχεται με στόχο να αλλάξει τελείως τον τρόπου και τους ρυθμούς των γειτονιών μας. Όταν η τουριστικοποίηση επιβληθεί με τον πιο άσχημο και κακόγουστο τρόπο της οι επιπτώσεις από άποψη χώρου, κίνησης, σκουπιδιών και ηχορύπανσης μπορούν να αλλάξουν την ταυτότητα των γειτονιών που έχουμε μεγαλώσει ανεπιστρεπτί.
Όλα δείχνουν ότι τα προβλήματα ήρθαν για να μείνουν. Θα θέλαμε πολύ να διαψευστούμε αλλά φαίνεται ότι τα χειρότερα είναι μπροστά μας. Στο χώρο του πρώην αεροδρομίου ουσιαστικά θα δημιουργηθεί μια νέα πόλη που θα έχει και αυτή ανάγκη σε υποδομές και υπηρεσίες. Αν σκεφτούμε επίσης ότι θα αποτελεί ένα μεγάλο εμπορικό κέντρο με χιλιάδες επισκέπτες οι ανάγκες αυτές πολλαπλασιάζονται. Το μεγάλο βάρος θα πέσει στο δήμο Ελληνικού-Αργυρούπολης που αντί να διεκδικεί από τώρα επιπλέον πόρους και προσωπικό φαίνεται διατεθειμένος να φροντίσει αποκλειστικά τις επιθυμίες της επένδυσης. Ήδη φαίνεται η τάση να μεταφερθούν υπηρεσίες προς το πρώην αεροδρόμιο. Το κέντρο βάρους θα πέσει εκεί και η υποβάθμιση για τις υπάρχουσες γειτονιές είναι δεδομένη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το κέντρο υγείας. Αντί να αναβαθμίσουν το κέντρο υγείας στην Αργυρούπολη, σχεδιάζουν ιδιωτικό νοσοκομείο που είναι προφανές ποιοι θα έχουν πρόσβαση σε αυτό. Μόνο τα σκουπίδια τους θα μείνουν σε εμάς με τον σταθμό μεταφόρτωσης να παραμένει προκλητικά στους πρόποδες του Υμηττού. Η νέα πόλη θα έχει αναβαθμισμένες ανάγκες σε ενέργεια και η συζήτηση για αναβάθμιση του ΚΥΤ στην Ηλιούπολη παραμένει ορθάνοιχτη. Μέχρι στιγμής όλοι οι τοπικοί άρχοντες εμφανίζονται αντίθετοι αλλά ποιος μπορεί να τους εμπιστευτεί την κρίσιμη ώρα. Όταν οι επενδυτές απαιτήσουν ενεργειακή αναβάθμιση η κυβέρνηση είναι δεδομένο ότι θα τους κάνει το χατίρι και τότε οι “αντάρτες” δήμαρχοι θα λουφάξουν στις καρέκλες τους. Η νέα πόλη επίσης θα απαιτήσει μεγάλους αυτοκινητόδρομους, τούνελ που θα κόβουν τον Υμηττό, μεγάλες γέφυρες και τόνους από άσφαλτο. Είναι να απορεί κανείς πως αυτή η οικολογική καταστροφή εμφανίζεται ως λύση και ως απαίτηση των κατοίκων στα νότια. Αυτή η ανοησία υπάρχει μόνο στα κεφάλια των δημάρχων. Πότε επιτέλους θα γίνει κατανοητή η βασική αρχή ότι οι νέοι δρόμοι προσκαλούν νέα οχήματα. Είναι ένας φαύλος κύκλος που διογκώνει το πρόβλημα της κίνησης. Οι λύσεις πρέπει να αναζητηθούν στην αντίθετη κατεύθυνση στην αποθάρρυνση των ΙΧ και στην καθοριστική ενίσχυση των ΜΜΜ, ειδικά του μετρό.
Τα προβλήματα λόγω της κατασκευαστικής δραστηριότητας δυστυχώς δεν είναι προσωρινά. Για πάρα πολλά χρόνια ακόμα κάτι θα φτιάχνεται και κανείς δεν ξέρει αν υπάρξουν και νέα σχέδια δόμησης. Η σκόνη και η ηχορύπανση θα μας συντροφεύουν. Κανείς τέλος δεν μπορεί να κάνει αισιόδοξες προβλέψεις για τις γειτονιές μας για προβλήματα όπως το κυκλοφοριακό και το παρκάρισμα. Μόνο ένα μικρό μέρος της δραστηριότητας στη νέα πόλη να διαχέεται στις γειτονιές μας τα ήδη μεγάλα προβλήματα θα γίνουν εκρηκτικά.
Ελπίζουμε τουλάχιστον αυτή η τρέλα με την εκτόξευση των ενοικίων κάποια στιγμή να ξεφουσκώσει, κάτι όμως που δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Είναι να απορείς πως όλες αυτές οι αρνητικές συνέπειες από την επένδυση προσθέτουν τόση υπεραξία στα διαμερίσματα που νοικιάζονται!
Τι θα έπρεπε να γίνει;
Το πρώην αεροδρόμιο είναι η δυνατότητα για ένα πραγματικά πνεύμονα πρασίνου για όλο το λεκανοπέδιο της Αττικής. Αυτή η δυνατότητα είναι για εμάς η αφετηρία στη σκέψη μας γιατί αυτή είναι η πραγματική και μεγαλύτερη λαϊκή ανάγκη. Αυτός ο πνεύμονας μπορεί να αλλάξει την αναλογία δόμησης-πρασίνου, να επηρεάσει το τοπικό κλίμα και να βελτιώσει ουσιαστικά την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Θέλουμε ένα μεγάλο πάρκο υψηλού πρασίνου, ελεύθερο χωρίς κάγκελα με ελεύθερη πρόσβαση στην παραλία. Θέλουμε ο χώρος να γίνει δημόσιος ακριβώς επειδή γνωρίζουμε ότι το πράσινο δεν φέρνει κέρδη και κανένα επενδυτικό πρόγραμμα δεν θα το προωθήσει. Η ιδιωτικοποίηση (ή αλλιώς το ξεπούλημα) της δημόσιας γης ήταν η αρχή των δεινών και είναι κάτι στο οποίο παραμένουμε αντίθετοι. Αναγνωρίζουμε φυσικά ότι υπάρχουν και άλλες λαϊκές ανάγκες εκτός από το πράσινο αλλά θεωρούμε λάθος τη συζήτηση που θεωρεί το πρώην αεροδρόμιο ως μια κάβα χώρου που μπορεί να αξιοποιηθεί για οτιδήποτε προκύπτει στη δημόσια συζήτηση από γήπεδα μέχρι πάρκιν και νεκροταφεία. Το βασικό είναι να εξασφαλιστεί μια άλλη σχέση πρασίνου-δόμησης. Με άλλα λόγια αν είχαμε ένα νέο δάσος θα μπορούσαμε να συζητήσουμε και για κάποιες άλλες δομές αλλά όχι ανάποδα γιατί έτσι θα έχουμε μόνο τις δομές και όχι το πράσινο. Το όραμά μας για το πρώην αεροδρόμιο δεν είναι ένας νέος Φλοίσβος ή ένα νέος Στ. Νιάρχος.
Τι μπορεί να γίνει από εδώ και πέρα;
Αντίθετα με τις λαϊκές ανάγκες οι επενδυτές έχουν ως αφετηρία σκέψης την καπιταλιστική κερδοφορία. Βλέπουν μόνο τη δόμηση, τα ξενοδοχεία, τα διαμερίσματα και τα εμπορικά κέντρα ως μια ευκαιρία να βγάλουν φράγκα. Το πράσινο υπάρχει ως ένα στολισμός, είναι ουσιαστικά οι κήποι στις πολυτελείς κατοικίες. Αρνούμαστε να συμβιβαστούμε με αυτή τη νέα πραγματικότητα. Πιστεύουμε ότι οι αγώνες μπορούν ακόμα να καθορίσουν τις εξελίξεις προς μια αντίστροφη πορεία. Βλέπουμε γύρω μας μια ολοένα και πιο διογκούμενη δυσαρέσκεια. Τα παχιά λόγια των επενδυτών και της κυβέρνησης δεν πείθουν πια. Πρέπει όμως να γίνουν πολλά περισσότερα. Χρειάζονται πρωτοβουλίες που θα ενώσουν τις επιμέρους αμφισβητήσεις σε ένα ρεύμα συνολικής εναντίωσης στην επένδυση. Κάθε φορά που κάποιος τολμάει να πει κάτι για τις συνέπειες της επένδυσης κυβέρνηση και Lamda απαντούν με ξεκάθαρο τρόπο. Τα συμφέροντα που παίζονται είναι τεράστια για αυτό μη μιλάτε και κάντε υπομονή. Πρέπει λοιπόν να αντιστρέψουμε τη συζήτηση, δεν έχουμε ως όριο την επιτυχία της επένδυσης, δεν μας αφορά, ίσα ίσα μια αντίθετη πορεία περνάει από την αποτυχία της. Αυτό δεν σημαίνει ότι λέμε πάρκο υψηλού πρασίνου ή τίποτα, δεν υποτιμάμε καθόλου κάθε επιμέρους μάχη που πρέπει να δοθεί, δεν υποτιμάμε καθόλου κάθε επιμέρους μικρή νίκη. Αλλά για να πετύχουμε οτιδήποτε πρέπει να πούμε ότι δεν μας νοιάζουν τα συμφέροντά σας, τώρα θα μιλήσουν οι ανάγκες μας. Αρκετά λοιπόν με την αμηχανία και την αναμονή. Εμείς εργαζόμαστε και ζούμε εδώ, εμείς πρέπει να καθορίσουμε τις εξελίξεις. Να βάλουμε πλάτη η κάθε συλλογικότητα για έναν πλατύ αγωνιστικό συντονισμό και για κινηματικές δράσεις που θα ξαναφέρουν τη συζήτηση στις δικές μας ανάγκες και θα ταρακουνήσουν την δεδομένη επέλαση των επενδυτών.
